ΑΓΓΕΛΙΕΣ

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΕΚΘΕΣΕΙΣ         

► Προσοχή: Αν είδατε την έκθεση, γράψτε μας την γνώμη σας ή κριτική. 

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΑΠΟΨΕΩΝ

Η Τέχνη της Εξαίρεσης

Σημειώσεις για το έργο του Josef Koudelka στο Μουσείο Μπενάκη

Η αναδρομική έκθεση του Josef Koudelka στο Μουσείο Μπενάκη είναι αναμφίβολα ένα σημαντικό φωτογραφικό γεγονός όχι μόνο γιατί μας δίνει την ευκαιρία να ξαναδούμε σπουδαίες φωτογραφίες, αλλά κυρίως γιατί η ολοκληρωμένη εξιστόρηση της φωτογραφικής του πορείας μάς επιτρέπει να κατανοήσουμε κάποιες πτυχές της ιδιαίτερης φύσης του φωτογραφικού μέσου.

Έχει επανηλειμμένα σημειωθεί η σχέση του έργου του Josef Koudelka με το θέατρο. Στην ενότητα Τσιγγάνοι για παράδειγμα, η μετωπική απεικόνιση του χώρου και η θέση που καταλαμβάνουν τα πρόσωπα μέσα σ' αυτόν δίνουν συχνά την εντύπωση μιας θεατρικής σκηνής. Η εξιστόρηση αναστέλλεται, τα πρόσωπα στέκονται, γυρίζουν στο φωτογραφικό φακό και ποζάρουν. Ο Koudelka απεικονίζει τους Ρομά παρακολουθώντας τις ιδιαίτερες στιγμές της ζωής τους, συμμετέχει στα γεγονότα, προσκαλεί τα βλέμματα των προσώπων που κινούνται γύρω του. Στην επόμενη χρονολογικά ενότητα Εξορίες ο Koudelka αλλάζει τακτική, κινείται στο περιθώριο των καταστάσεων και φωτογραφίζει απαρατήρητος. Οι φωτογραφίες αυτής της περιόδου μοιάζουν περισσότερο αινιγματικές, παρόλο που οι έντονες τονικές αντιθέσεις και οι ευρυγώνιες λήψεις, συστατικά της φωτογραφικής του γραφής, παραμένουν ίδια. Τί αλλάζει λοιπόν; Είναι δυνατόν η ανοίκεια όψη αυτών των φωτογραφιών να οφείλεται στην «εξαφάνιση» του φωτογράφου;

Αυτό που έχει  λογική και συνοχή στη πραγματικότητα, στις φωτογραφίες του μοιάζει ακατανόητο. Τα πρόσωπα είναι πραγματικά, μοιάζουν όμως να δρουν στο πλαίσιο μιας άγνωστης σε μας ιστορίας. Και όπως στο θέατρο βλέπουμε τον ηθοποιό και ταυτόχρονα τον χαρακτήρα που αυτός υποδύεται, έτσι και στις φωτογραφίες του Koudelka δεχόμαστε τα πράγματα γι αυτό που είναι στην πραγματικότητα και ταυτόχρονα γι αυτό που φαίνεται πως αντιπροσωπεύουν. Είναι σαφές πως ο Koudelka δεν προσβλέπει στην αποκάλυψη κάποιου γεγονότος, στη μαρτυρία ενός συμβάντος ή ακόμα στην αφήγηση μιας σκηνής, αλλά στη δημιουργία ενός χώρου όπου όλα όσα βλέπουμε στις φωτογραφίες του είναι δυνατόν να συμβούν. Συνδέοντας με τις φωτογραφίες του τοποθεσίες, γεγονότα και καταστάσεις από διαφορετικές χώρες, έθιμα και γεγονότα, ο Koudelka δημιουργεί σταδιακά τις προϋποθέσεις για να δεχθούμε έναν κόσμο που είναι αναγνωρίσιμος και ταυτόχρονα άγνωστος. Αυτή η αίσθηση του ανοίκειου εντείνεται με την εξαφάνιση του φωτογράφου. Ως θεατές χάνουμε το σημείο αναφοράς που ορίζει η θέση του πρώτου θεατή, του φωτογράφου και εγγυητή της πραγματικότητας που μας δείχνει η φωτογραφία. Ο εκτός φωτογραφικού κάδρου χώρος, αυτό δηλαδή που στη φωτογράφηση του θέματος εξαιρέθηκε, παραμένει απρόσιτο καθιστώντας αμφίβολη κάθε απόπειρα ερμηνείας των καταστάσεων που περιγράφονται. Εάν οι φωτογραφίες του μας ελκύουν, εάν μας προσκαλούν να τις κοιτάξουμε ξανά και ξανά είναι γιατί φυλάνε καλά τα μυστικά τους. Ο ίδιος ο Koudelka δεν μιλά ποτέ γι αυτές και είναι φυσικά απρόθυμος να δείξει τα κοντάκτ των φιλμ του.

Οι θεατές μιας φωτογραφίας παρατηρεί ο κριτικός Max Kozloff  χωρίζονται σε δυο κατηγορίες. Αυτούς που ήταν παρόντες στη φωτογράφηση και στους άλλους. Οι πρώτοι, που ανάμεσά τους είναι βέβαια και ο φωτογράφος, γνωρίζουν αυτό που περιγράφει η φωτογραφία. Οι άλλοι το αγνοούν και μόνο υποθέσεις μπορούν να κάνουν. Προνομιούχοι είναι όμως αυτοί που βρίσκονται έξω από τα γεγονότα.

Αναδημοσίευση από το περιοδικό "Φωτογράφος"

ΑΡΧΙΚΗ | ΤΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ | LINKS | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ